कुराकानी
कुराकानी। प्रधानमन्त्री बालेन्द्र शाहले जलवायु परिवर्तनले कुनै देशको सीमा नचिन्ने भन्दै हिमालय क्षेत्रमा बढ्दो जलवायु जोखिमविरुद्ध क्षेत्रीय सहकार्य आवश्यक रहेको बताएका छन्।
संयुक्त राष्ट्रसंघको ८१औँ महासभालाई सम्बोधन गर्दै प्रधानमन्त्री शाहले गत अगस्टमा नेपालमा भएको भोटेकोशी–त्रिशूली बाढीलाई नेपालका लागि मात्रै नभई विश्वकै लागि चेतावनीका रूपमा प्रस्तुत गरे।
उनले हिमनदी र बाढीले राहदानीमा भिसा छाप लगाएर यात्रा नगर्ने भन्दै जलवायुजन्य विपद् सीमापार फैलिन सक्ने भएकाले त्यसको सामना गर्न पनि सीमापार सहकार्य आवश्यक रहेको बताए।
प्रधानमन्त्री शाहका अनुसार भोटेकोशी–त्रिशूली क्षेत्रमा आएको विनाशकारी बाढीले ठूलो जनधनको क्षति गर्नुका साथै पुल, सडक, विद्यालय, घर तथा जीविकोपार्जनका आधारहरूमा गम्भीर क्षति पुर्याएको छ। उनले कम्तीमा १ हजार ४ सय जनाको मृत्यु पुष्टि भएको र ६ हजारभन्दा बढी मानिस अझै बेपत्ता रहेको उल्लेख गरे।
उनले नेपालले विश्वव्यापी हरितगृह ग्यास उत्सर्जनमा अत्यन्त न्यून योगदान गरे पनि जलवायु परिवर्तनको असर भने ठूलो मात्रामा भोगिरहेको बताए। हिमनदी पछि हट्नु, हिमाली भिरालो भूभाग अस्थिर बन्नु र नदीको बहाव थप अनिश्चित बन्नुले जोखिम बढाइरहेको उनको भनाइ थियो।
प्रधानमन्त्री शाहले जलवायु परिवर्तनका कारण हिमनदी, चट्टान, पर्माफ्रोस्ट, बाढी र पहिरोजस्ता जोखिम एकअर्कासँग जोडिँदै गएको पनि बताए। भोटेकोशी–त्रिशूलीको विपद्ले नेपाल–चीन सीमाबाट सुरु भएको प्रभाव तल्लो क्षेत्रमा हुँदै भारततर्फसमेत पुग्न सक्ने देखाएको उनको भनाइ थियो।
यसै सन्दर्भमा उनले नेपाल, भारत र चीनको नेतृत्वमा ‘हिमालय जलवायु उत्थानशीलता संयन्त्र’ स्थापना गर्न प्रस्ताव गरे। संयन्त्रमार्फत भू–उपग्रहबाट प्राप्त तथ्यांक र विशेषज्ञता आदानप्रदान, जोखिमयुक्त हिमतालको अनुगमन, संयुक्त पूर्वचेतावनी प्रणालीको विकास तथा विपद्का बेला सीमापार उद्धार र सहयोगको समन्वय गर्नुपर्ने उनको प्रस्ताव छ।
प्रधानमन्त्री शाहले जलवायु न्यायलाई केवल आर्थिक सहयोगको विषयमा सीमित गर्न नहुने बताए। जलवायु संकटबाट बढी प्रभावित तर उत्सर्जनमा कम योगदान गरेका देशलाई पुनर्निर्माण र उत्थानशीलता विकासमा सहयोग आवश्यक रहेको उनको भनाइ थियो।
नेपाल अहिले भोटेकोशी–त्रिशूली विपद्पछि पुनरुत्थान र पुनर्निर्माणको ठूलो चुनौतीमा रहेको उल्लेख गर्दै उनले अन्तर्राष्ट्रिय समुदायसँग सहयोग र ऐक्यबद्धताको आग्रह पनि गरे।
भोटेकोशीको घटनाबारे पछिल्ला अध्ययनहरूले पनि हिमाली क्षेत्रमा जोखिम केवल हिमताल फुट्ने घटनामा सीमित नरहेको देखाएका छन्। अग्ला क्षेत्रमा हिमनदी, बरफ, चट्टान, पर्माफ्रोस्ट र अस्थिर भिरालो भूभागबीचको अन्तरक्रियाले ठूलो विपद् निम्त्याउन सक्ने विज्ञहरूको विश्लेषण छ।
यसअघि गरिएको प्रारम्भिक अध्ययनले ल्याङटाङ लिरुङ क्षेत्रमा बाढीअघि हिमनदीको असामान्य गति, चिरा र भिरालो भूभागमा अस्थिरताको संकेत देखिएको जनाएको थियो। तर उक्त अध्ययनले तत्कालको भारी वर्षालाई घटनाको प्रत्यक्ष कारणका रूपमा पुष्टि गरेको छैन।
प्रधानमन्त्री शाहले महासभामा आफ्नो सम्बोधनको अन्त्य गर्दै विपद्पछिको राहत, पुनर्स्थापना र पुनर्निर्माणसँगै जिम्मेवारी, क्षतिपूर्ति र उत्थानशीलतालाई पनि समान रूपमा अघि बढाउनुपर्नेमा जोड दिए।
