कुराकानी। नेपालमा पछिल्लो समय देखिएका हिमनदीजन्य विपद्को पृष्ठभूमिमा तापक्रम वृद्धिले हिमनदी अस्थिर बन्दै गएको विज्ञहरूले बताएका छन्। हिमनदी भत्किनुअघि उच्च हिमाली क्षेत्रमा असामान्य तापक्रम देखिएको र यसले हिमनदी पग्लिने तथा अस्थिर हुने जोखिम बढाएको उनीहरूको भनाइ छ।

हिमालयको भौतिक तथा रासायनिक जलवायुमा विद्यावारिधि गरेका जलवायु परिवर्तन विशेषज्ञ डा. अरुणभक्त श्रेष्ठका अनुसार हिमनदीमा तापक्रम बढ्दै जाँदा त्यसको स्थायित्व कमजोर हुँदै जान्छ। पछिल्ला घटनाले उच्च हिमाली क्षेत्रमा जलवायु परिवर्तनको प्रभाव थप स्पष्ट बनाएको उनले बताएका छन्।

नेपालमा हिमनदीको अवस्था र तापक्रमबारे गरिएका अध्ययनले समेत हिमनदी अपेक्षाभन्दा छिटो तातिरहेको देखाएका छन्। खुम्बु हिमनदीमा गरिएको अध्ययनका क्रममा करिब १९२ मिटर गहिराइसम्म पुग्दा समेत हिमनदीको पिँधको तापक्रम माइनस ३ डिग्री सेल्सियस आसपास मात्रै रहेको पाइएको थियो। अध्ययनले हिमनदीको पिँधमा भूतापीय प्रभावका कारण बरफ पग्लिने प्रक्रिया समेत भइरहेको देखाएको थियो।

विज्ञहरूका अनुसार तापक्रम वृद्धिसँगै हिमनदी पग्लने क्रम तीव्र हुँदा त्यसबाट हिमताल बन्ने र हिमताल फुट्दा एक्कासि ठूलो बाढी आउने जोखिम हुन्छ। यस्तो बाढीलाई ग्लेसियर लेक आउटबर्स्ट फ्लड (जीएलओएफ) भनिन्छ। उच्च हिमाली क्षेत्रमा भिरालो भूभागका कारण यस्तो बाढी तीव्र गतिमा तल झर्ने भएकाले यसको विनाशकारी क्षमता पनि उच्च हुने विज्ञहरूको भनाइ छ।

नेपालका हिमनदी पानीको महत्वपूर्ण स्रोत भए पनि जलवायु परिवर्तनका कारण यसको स्वरूप र स्थायित्वमा आएको परिवर्तन जोखिमको विषय बन्दै गएको छ। हिमनदीमा जम्मा भएको हिउँ र बरफ पग्लिएर नदीमा पानीको आपूर्ति हुने भए पनि अत्यधिक पग्लिँदा हिमताल बन्ने र त्यसबाट बाढीको जोखिम बढ्ने गर्छ।

अध्ययनहरूले नेपालका हिमनदीको क्षेत्रफलमा समेत उल्लेख्य कमी आएको देखाएका छन्। सन् १९८० देखि २०१० सम्मको तथ्यांकमा हिमनदीको क्षेत्रफल करिब २५ प्रतिशत घटेको अध्ययनले देखाएको छ। त्यस क्रममा हिमनदी पछाडि हट्दा नयाँ हिमताल निर्माण हुने क्रम बढेको विज्ञहरूको भनाइ छ।

विज्ञहरूले हिमनदी र हिमतालको नियमित निगरानी, जोखिमयुक्त क्षेत्रमा पूर्वसूचना प्रणाली विस्तार तथा जोखिम न्यूनीकरणका उपायलाई प्राथमिकता दिनुपर्ने बताएका छन्। जलवायु परिवर्तनका कारण हिमालय क्षेत्रमा देखिएका परिवर्तनलाई बेवास्ता गरे आगामी दिनमा हिमपहिरो, हिमताल विस्फोट र बाढीका घटना थप बढ्न सक्ने उनीहरूको चेतावनी छ।