कुराकानी । अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पको दोस्रो कार्यकाल अमेरिकी विदेश नीतिमा आक्रामक र विस्तारवादी दिशातर्फ उन्मुख देखिएको छ। हालै भेनेजुएलामा गरिएको नाटकीय सैन्य कारबाहीपछि ट्रम्पले सन् १८२३ को ऐतिहासिक ‘मुनरो डक्ट्रिन’लाई पुनः व्याख्या गर्दै यसलाई नयाँ नाम दिएका छन्— ‘डोनरो डक्ट्रिन’।

रातिको समयमा गरिएको विशेष सैन्य अपरेसनमार्फत भेनेजुएलाका राष्ट्रपति निकोलस मादुरो र उनकी पत्नीलाई राजधानी काराकासको कडा सुरक्षा घेराभित्रै नियन्त्रणमा लिइएपछि यो नीति विश्वव्यापी चर्चामा आएको हो। ट्रम्पका अनुसार पश्चिमी गोलार्धमा अमेरिकाको प्रभाव र सुरक्षा सुनिश्चित गर्न अब अझ कडा कदम चालिनेछ।

मुनरोदेखि डोनरोसम्म

अमेरिकाका पाँचौँ राष्ट्रपति जेम्स मुनरोले अघि सारेको ‘मुनरो डक्ट्रिन’ अनुसार अमेरिकी महाद्वीप युरोपेली शक्तिहरूको हस्तक्षेपबाट मुक्त रहनुपर्ने अवधारणा थियो। तर ट्रम्पले यसलाई वर्तमान शक्ति सन्तुलनअनुसार पुनः परिभाषित गर्दै अमेरिकी सैन्य र रणनीतिक हस्तक्षेपलाई प्राथमिकतामा राखेका छन्।

ग्रीनल्याण्ड

ट्रम्पले ग्रीनल्याण्डलाई अमेरिकी राष्ट्रिय सुरक्षाका लागि अत्यावश्यक भन्दै त्यसमा पूर्ण नियन्त्रणको इच्छा व्यक्त गरेका छन्। हालै उनले उक्त क्षेत्र ‘रुसी र चिनियाँ जहाजले भरिएको’ दाबी गर्दै रणनीतिक खतरा औंल्याए। डेनमार्क साम्राज्यअन्तर्गत पर्ने ग्रीनल्याण्ड दुर्लभ खनिज स्रोतले धनी मानिन्छ, जुन प्रविधि र सैन्य उद्योगका लागि महत्त्वपूर्ण छ। यद्यपि ग्रीनल्याण्डका प्रधानमन्त्री जेन्स–फ्रेडरिक नेल्सनले अमेरिकी दाबीलाई ‘काल्पनिक’ भन्दै अन्तर्राष्ट्रिय कानुनको सम्मान गर्न आग्रह गरेका छन्।

कोलम्बिया

भेनेजुएलाको अपरेसनपछि ट्रम्पले कोलम्बियाली राष्ट्रपति गुस्ताभो पेट्रोलाई लक्षित गर्दै कडा चेतावनी दिएका छन्। अमेरिकाले यसअघि नै पेट्रोमाथि ‘ड्रग कार्टेललाई प्रोत्साहन दिएको’ आरोप लगाउँदै प्रतिबन्ध लगाएको थियो। ट्रम्पले कोलम्बियालाई ‘बिरामी व्यक्तिले चलाइरहेको देश’ को संज्ञा दिँदै त्यहाँ पनि सैन्य हस्तक्षेप हुन सक्ने संकेत गरेका छन्।

इरान

यद्यपि इरान ‘डोनरो डक्ट्रिन’को भौगोलिक दायराभन्दा बाहिर पर्छ, ट्रम्पको चेतावनी सूचीमा यो देश पनि परेको छ। सरकारविरोधी प्रदर्शन चर्किरहेको इरानमा थप नागरिक मृत्यु भए ‘कडा सजाय’ भोग्नुपर्ने चेतावनी ट्रम्पले दिएका छन्। अमेरिकी सञ्चारमाध्यमका अनुसार ट्रम्प र इजरायली प्रधानमन्त्री बेन्जामिन नेतन्याहुबीच २०२६ मा इरानमाथि नयाँ सैन्य आक्रमणबारे छलफल भएको छ।

मेक्सिको

ट्रम्पको मेक्सिको नीति पनि कडा देखिन्छ। उनले आफ्नो दोस्रो कार्यकालको पहिलो दिनमै ‘गल्फ अफ मेक्सिको’को नाम परिवर्तन गरी ‘गल्फ अफ अमेरिका’ राख्ने कार्यकारी आदेश जारी गरेका थिए। आइतबार उनले मेक्सिकोको बाटो हुँदै लागुऔषधको व्यापक तस्करी भइरहेको दाबी गर्दै ड्रग कार्टेलविरुद्ध अमेरिकी सेना पठाउने प्रस्ताव सार्वजनिक गरे। तर मेक्सिकी राष्ट्रपति क्लाउडिया शिनबमले मेक्सिकोको भूमिमा कुनै पनि अमेरिकी सैन्य कारबाही अस्वीकार्य हुने स्पष्ट पारेकी छन्।

क्युबा

फ्लोरिडाबाट मात्र ९० माइल दक्षिणमा रहेको क्युबा दशकौँदेखि अमेरिकी प्रतिबन्धको सामना गर्दै आएको छ। भेनेजुएलामा मादुरोको सत्ता पतनपछि क्युबाको आर्थिक अवस्था झन् कमजोर हुन सक्ने अनुमान गरिएको छ। ट्रम्पले हाल क्युबामा सैन्य हस्तक्षेप आवश्यक नरहेको संकेत गर्दै क्युबा ‘झुक्न तयार अवस्थामा’ रहेको टिप्पणी गरेका छन्। अमेरिकी विदेशमन्त्री मार्को रुबियोले भने क्युबामा सत्ता परिवर्तनको सम्भावना बलियो बन्दै गएको संकेत दिएका छन्।