कृष्पा श्रेष्ठ
कुराकानी। कतिपय नाटकले हाँसो दिन्छन्, कतिपयले आँसु। तर केही नाटक यस्ता हुन्छन्, जसले दर्शकलाई आफ्नै सोचसँग संवाद गराउँदै घर फर्काउँछन्। अहिले थापागाउँस्थित ‘एक थिएटर नेपाल’मा मञ्चन भइरहेको नाटक ‘जिउँदो आकाश’ त्यस्तै एउटा सशक्त प्रस्तुति हो।
चन्द्र पाण्डेद्वारा लिखित तथा आर.के. मेहताको परिकल्पना र निर्देशनमा तयार भएको यो नाटक केवल काल्पनिक मनोरञ्जनमा सीमित छैन। यसले नेपाली समाजमा अझै पनि यौनिक तथा लैङ्गिक अल्पसंख्यक समुदायले भोगिरहेको अस्वीकार, अपमान र एक्लोपनलाई रंगमञ्चमा जीवन्त रूपमा उतारेको छ। नाटकमा एकल कलाकारका रूपमा अनिल सुब्बाको अभिनयले एउटा पात्रको मात्र होइन, समाजमा दबिएका हजारौँ आवाजविहीनहरूको पीडा र सङ्घर्षलाई प्रस्तुत गर्छ।
‘जिउँदो आकाश’को सबैभन्दा बलियो पक्ष यसको गहन विषयवस्तु हो। समाजले ‘फरक’ भनेर पन्छ्याएका मानिसहरूको जीवन कस्तो हुन्छ? परिवार र आफन्तले स्वीकार नगर्दा मनमा कस्तो पीडा हुन्छ? आफ्नो वास्तविक पहिचान लुकाएर बाँच्नु कति सकसपूर्ण हुन्छ?
नाटकले यिनै गम्भीर प्रश्नहरू दर्शकसामु तेर्स्याउँछ र उत्तर भने आफैँ खोज्न बाध्य बनाउँछ। यो नाटकले कसैलाई सीधा दोषी ठहर गर्दैन, बरु हाम्रै सोच र दृष्टिकोणलाई ऐनाजस्तै देखाइदिन्छ। हामीले सामान्य ठानेर प्रयोग गर्ने शब्द र व्यवहारले कसैको जीवनमा कति गहिरो घाउ बनाउन सक्छ भन्ने कुरा यसले अत्यन्तै संवेदनशील ढंगले प्रस्तुत गरेको छ।
शक्त अभिनय र सशक्त प्रस्तुति
रंगमञ्चमा एकल अभिनय आफैँमा एउटा ठूलो चुनौती हो। तर, अनिल सुब्बाले पात्रको भावनात्मक उतारचढाव, पीडा, आशा र आत्मसङ्घर्षलाई कुनै कृत्रिमताबिना दर्शकसम्म पुर्याएका छन्। कतिपय ठाउँमा संवादभन्दा पनि उनको शारीरिक भाषा, मौनता र भावभंगिमाले धेरै कुरा बोलेको छ। यही कारण नाटक हेरिरहँदा दर्शक पात्रको भोगाइसँगै जोडिन्छन्— सँगै हाँस्छन्, रुन्छन् र सोच्न बाध्य हुन्छन्।
समय फेरियो, प्रश्न उस्तै छ ‘जिउँदो आकाश’ नयाँ नाटक भने होइन। यसअघि नेपालका विभिन्न शहरका साथै भारतमा समेत दर्जनौँ पटक मञ्चन भइसकेको यो नाटक पुनः मञ्चमा फर्किएको हो। समयक्रमसँगै समाज आधुनिक हुँदै गएको दाबी गरिए पनि पहिचान र समान अधिकारको बहस अझै अधुरै छ भन्ने कुरा यसले पुष्टि गर्छ। त्यसैले आजको समयमा पनि यसको सान्दर्भिकता उत्तिकै खड्किन्छ।
रंगमञ्च केवल मनोरञ्जनको थलो मात्र होइन, समाजसँग संवाद गर्ने एउटा शक्तिशाली माध्यम पनि हो। ‘जिउँदो आकाश’ले यही सामाजिक जिम्मेवारीलाई मज्जाले निभाएको छ। यसले दर्शकलाई कुनै तयारी निष्कर्ष थोपर्दैन, तर एउटा गम्भीर प्रश्न छोडेर जान्छ— “एउटा मानिसलाई मानिसकै रूपमा स्वीकार गर्न हामीलाई किन यति गाह्रो हुन्छ?”
यदि तपाईं नाटकमार्फत समाजलाई नयाँ कोणबाट हेर्न चाहनुहुन्छ भने, ‘जिउँदो आकाश’ हेर्नैपर्ने नाटक हो। पर्दा झरिसकेपछि पनि रंगमञ्चबाट उठेको यसको आवाज लामो समयसम्म मनभित्र गुञ्जिरहनेछ।
